Vorteto „unu“ estas uzata en Esperanto en multaj funkcioj. Funkcioj de tiu vorteto ne limigas nur al tiuj de numeralo. Ni vidu la ekzemplojn:<\/p>\n
En la tri lastaj ekzemploj ‚unu‘ estas uzata ne kiel numeralo sed kiel pronomo. Oni rapide tion povas konstati, se oni pripensu la ekzemplojn kun aliaj numeraloj. Ne ekzistas ja formoj: duj, dun, dujn. Tiu malkonsekvenco ofte \u011denis kelkajn Esperantistojn, do ili konstatis tiun uzadon kiel eraro. Iu Esperantistino, kiu konsilis min pri lingvo dum frua programado kaj kolektis la unuajn ekzemplojn de eraroj en lingvo esperanto, anka\u016d aldonis ‚unuj‘ kiel falsa uzado. Tiam mi jam asertis, ke ‚unuj‘ \u015dajas esti kutima vorto en esperantaj tekstoj. La respondo estis tre rigida: „Anka\u016d se iu vorto estas ofte uzata, tio ne signifas, ke \u011di ne estas erara“. Poste la saman ekzemplon konstatis la alia Esperantisto (kreinto de fama PMEG) kiel tute korekta (vidu Diskutejo: „Komputila Lingvistiko“<\/a>). Interesa en tiu diskutejo estas anka\u016d la mencio de analiza skolo: (cita\u0135o: „Mi konstatas, ke iu legis tro da libroj de la ‚Analiza Skolo'“). Verdire mi anta\u016de nenion sciis pri ‚analiza skolo‘, kvankam mi mem delonge supozis multajn skolojn de esperantaj lingvistoj.<\/p>\n Dum kontaktoj kun multaj Esperantistoj mi ofte spertis, ke ili ofte proponas kaj asertas tute kontra\u016dajn konsilojn. Mi ne volas partopreni en la diskutoj de tiuj skoloj, sed mi sentas min kiel simpla uzanto de la lingvo kaptita inter multaj frontoj.<\/p>\n Mia tendenco de aliro al tiuj problemoj estas nuntempe statistika a\u016d naturisma. La \u0109efa (precipa) kazo de tio estas, ke mia programo devas analizi esperantajn tekstojn. Se mi ne akceptas kelkajn formojn, la programo malsukcesis korekte analizi (do traduki) la tekstojn. Anka\u016d se mia granda deziro estus, ke esperanta lingvo estus regula kaj logika, mi devas akcepti la realon de ekzistantaj esperantaj tekstoj. Tio estas ofte tre \u011dena afero, \u0109ar kun \u0109iu mallogika escepto la programado plimalfaciligas kaj la rezultoj de ma\u015dina tradukado estas malpli bonaj.<\/p>\n Kvankam esperanto estas kreita lingvo, nun oni ne povas altrudi la regulojn de uzado al la uzantoj. Uzantoj de lingvo mem kreas \u011diajn regulojn. Evidente, post kiam la lingvo estis kreita kaj oni \u011din uzas, oni ne povus diri pri planita lingvo sed jam natura lingvo.<\/p>\n La plej gravaj reguloj de esperanto estas enskribitaj en unu dokumento, kion oni nomas „La Fundamento“. La Fundamento havas por esperantistoj preska\u016d sanktan signifon. \u011ci estas ofte prezentata kiel enkorpigo de reguleco, klareco kaj facileco de la lingvo. Sed se oni pensu ne pri tio, kion la fundamento diras, sed pri tio, kion la fundamento ne diras, la rezultoj de tiu dokumento estas magraj. \u0108u vere 16 reguloj povus esti sufi\u0109aj pro difini la lingvon a\u016d e\u0109 \u011dian fundamenton?<\/p>\n La fundamento diras nenion pri sintakso de lingvo. Oni vene ser\u0109as informojn pri interpunkcio kaj aliaj gravaj reguloj. Mi pensas, ke anka\u016d Zamenhofo sciis pri tiu neebleco difini klarajn regulojn. Li do kreis longajn kelkspecajn tekstojn por doni ekzemplojn de \u011dia uzado. En tiuj ekzemploj li uzis la vortetojn „unuj“. Kaj tie ku\u015das la problemo. Tiu formo eble ne estas avanta\u011da kaj \u015dajne escepta, sed la majstro \u011din uzis. \u0108ar la majstro \u011din uzis, \u011di estas la parto de lingvo.<\/p>\n Aliaj reguloj iom post iom krei\u011dis de unuaj uzantoj de esperanto. Ili bazi\u011das sur hereda\u0135o de iliaj lingvoj, e\u016dropaj lingvoj. Multe pli tio, kio la Fundamento ne diras, oni hipotezas kiel kutima por aliaj lingvoj (lingvoj de kelkaj nacioj). \u0108u vere oni do povas nomi Esperanton la planita lingvo?<\/p>\n Ne ekzistas neniu regulo pro tio, kiu suba frazo estas korekta:<\/p>\n \u0108iu, kiu lernis iun fremdan lingvon, scias, ke oni lernu anka\u016d ne nur verbojn sed anka\u016d konvenajn prepoziciojn uzataj kun tiuj verboj.<\/p>\n Esperantaj lernolibroj diras, ke oni havas liberan elekton de iu formo. \u0108iuj estas korektaj. Tio estas tre kontentiga informo por lernantoj.<\/p>\n Esperanto estas tre juna lingvo. Kiel aspektos tiu kutimo en sekvaj jaroj? Se oni observis la evoluon de naturaj lingvoj, oni devas konstati, ke la naturaj lingvoj ne akceptas plurajn formojn, kaj finfine unu formo supervenkas la alian. La\u016d tiu principo krei\u011das dialektoj kaj poste tute aliaj lingvoj. Do tiu libereco estas nur portempa. Iam kelkaj nuntempaj frazoj sonas por venontaj Esperantistoj (se ili estos) tiel strange, kiel nun por Poloj sonas maljunaj polaj libroj.<\/p>\n La esperanta lingvo evoluas kaj \u015dan\u011di\u011das (aliaj dirus, ke \u011di pliri\u0109i\u011das). La nuna praktiko estas, ke \u0109iu uzas la lingvon la\u016d propraj manieroj de gepatra lingvo. Klareco kaj logiko ne estas gravaj. Tio nepre kondukos al la stato, ke Esperanto enhavos la strukturojn kaj lingvajn kutimojn de multaj tre diferencaj lingvoj. Anka\u016d la malfacileco de angla lingvo rezultas de multaj influoj de aliaj lingvoj. La angla lingvo estas miksa\u0135o de kelkaj lingvoj, kaj tiel \u011di estas malfacila.<\/p>\n Iu germano diris: Angla lingvo estas samtempe facila kaj malfacila. \u011ci estas facila, \u0109ar \u011di konsistigas nur de fremdvortoj. Samtempe \u011di estas malfacila, \u0109ar \u0109iuj tiuj vortoj estas malkorekte elparolataj.<\/p><\/blockquote>\n Mi ofte trovas en Esperanto strukturojn de pola, germana kaj rusa lingvoj. Mi ofte miras pri lingva\u0135o de azianaj Esperantistoj. Mi komprenas ion, sed \u0109io estas stranga. Ofte esperantaj tekstoj estas tiel malkaraj kaj malkompreneblaj, ke mi devas rezigni pri la legado. Esperantistoj estas anka\u016d kreemaj personoj, kaj elpensas ofte novajn strukturojn. Tial la legado de esperantaj tekstoj oni povus kompari al matematikaj ludoj a\u016d ludaj enigmoj (simile kiel SUDOKU). La\u016d moto: Uzanto, deenigmu la signifon kaj admiru mian povon de kreado, scion de lingvo kaj lertecon de \u011dia uzado!<\/p>\n \u0108ar Esperanto estas tre juna (en tempomezuro de lingvoj), la influo de aliaj lingvoj sur Esperanto estas tre granda. Nur firmaj naciaj lingvoj havas \u015dancon konservi \u011dian e\u0109 pli malgrandan regulecon. Manko de reguloj kondukas nepre al venonta malreguleco.<\/p>\n Uzadon de ‚unu‘ en alia signifo ol numeralo mi konas de pola kaj germana lingvo. En germana lingvo ‚unu‘ rolas e\u0109 aldonan funkcion kiel nedifina determinilo (artikolo). Mi pensas, ke la uzado fontas \u0109efe en pola lingvo.<\/p>\n La germana lingvo havas apartan formon por „unuj“ – „einige“. Ial supriza estas la rusa formo por „unu post alia“, kiu direkte tradukita estas „amiko post amiko“. La germana formo „nacheinander“ astas de kunligo de „nach ein ander“ – do „post unu alia“. Tiu solvo estas tre interesa, \u0109ar tiun vorton tuj oni povas konsideri kiel adverbo. (mi pensas pri novesperantaj vortoj kiel: surkovrilpa\u011de). Do aliaj lingvoj solvas parte tiun problemon sen uzo de „unu“. Nur pola lingvo uzas konsekvence „unu“ por \u0109iuj tiuj kazoj.<\/p>\n Mi iom post iom (novesperante: poiome) akceptas sendiskute \u0109ion, kion mi frontas en esperantaj tekstoj. Mi ne volas krei tiun lingvon, sed mi volas nur \u011din uzi. Se mi ser\u0109as respondojn kaj regulojn, tiujn povas doni al mi nur statistiko. Decidoj de akademio de Esperanto<\/a> estas tre maloftaj, kvaza\u016d la lingvo tiujn decidoj (do regulojn) ne necesus kaj \u0109io estus klara. La stato ne estas do alia ol \u0109e naciaj lingvoj. \u011ci estas e\u0109 pli malbona, \u0109ar la lingvo estas juna kaj Esperantistoj estas tre diferencaj. Tio estas entute la normala afero. Sed, kiam la Esperantistoj \u0109esos rakonti fabelojn pri tiu lingvo, ke \u011di estas io tute speciala?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Vorteto „unu“ estas uzata en Esperanto en multaj funkcioj. Funkcioj de tiu vorteto ne limigas nur al tiuj de numeralo. Ni vidu la ekzemplojn: Mi havas unu libron. Ili venis unu post la alia. Unu faras tion, la alia faras la alion. Unuj ne konas tiun problemon. En la tri lastaj ekzemploj ‚unu‘ estas uzata […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-66","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lingvistiko"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Reguloj de Esperanto<\/h3>\n
Malreguleco kiel \u015dajna avanta\u011do de Esperanto<\/h3>\n
\n
Esperanto kiel venonta plej malfacila lingvo de mondo<\/h3>\n
Deveno de plurfunkcia uzado de ‚unu‘<\/h3>\n
\n
\n
\n
\n
Fina konstato<\/h3>\n