{"id":31,"date":"2006-12-31T13:51:35","date_gmt":"2006-12-31T12:51:35","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/?p=31"},"modified":"2009-12-07T23:01:12","modified_gmt":"2009-12-07T22:01:12","slug":"pola-kaj-esperanta-vortfarado","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/?p=31","title":{"rendered":"Pola kaj esperanta vortfarado"},"content":{"rendered":"<p>En la kristnaska periodo mi legis la gramatikan libron, kiun mi iam a\u0109etis en polando &#8222;Zarys Gramatyki Polskiej&#8220; de Alicka Nag\u00f3rko. Tre interesa estis por mi la \u0109apitro pri pola vortvarado. Mi esperis, ke mi povus kompletigi la polan-esperantan vortaron a\u016dtomate. La baza ideo estus konstrui la derivon de pola radiko por konata esperanta vorto la\u016d pola vortfarado. Fine la programo testas, \u0109u tiu arte farita vorto vere ekzistas en pola lingvo per simpla literumado. Mi tion jam faris por derivi adverbojn de adjektivoj, kiuj normale ne aperas en polaj vortaroj.<\/p>\n<ul>\n<li>rapida &#8211; rapide<\/li>\n<li>szybki &#8211; szybko<\/li>\n<\/ul>\n<p>En pli ampleksaj kazoj mi povus e\u0109 simuli en ma\u015dina tradukado spontanan vortvaradon. Tie temas pri vortoj, kiu normale ne ekzistas en vortaro, ofte emocia vortfarado:  &#8222;doma\u0109o, fiprogrami, mona\u0109o&#8220;. Mi suspektas, ke a\u016dtomata vortfarado por sufiksoj: &#8222;adi, isto, ejo, ino, ero, ulo&#8220; a\u016d adjektivigo a\u016d substantivigo estas principe ebla. Per tiu libro mi anka\u016d lernis iomete pri interesaj principoj de pola vortfarado, kiu eble anka\u016d validas por esperanta vortfarado. Kelkaj interesaj principoj:<\/p>\n<ul>\n<li>La unua fonto de vortfarado estas enpropri\u011do (pole: &#8222;Asymilation&#8220; ) de fremdaj vortoj.<\/li>\n<li>Ofta konstuoprincipo estas mensa asociacio.<\/li>\n<li>Per unuigo (pole: &#8222;Unifikacja&#8220;). Partoj de vortgrupo estas forigitaj<\/li>\n<li>Konstruo per vortoripedado<\/li>\n<\/ul>\n<p>Tiu principoj kondukas ofte al nelogikaj a\u016d tempaj vortfaradoj, kiuj ne povas esti logike komprenataj. Mi trovis tiujn vortfaradojn en Esperanto lingvo.<\/p>\n<ul>\n<li>Enpropi\u011do: vorto &#8222;partopreni&#8220; estas enpropi\u011do de germana &#8222;teilnehmen&#8220; a\u016d pola &#8222;bra\u0107 udzia\u0142&#8220;. La vorto ne estas logika, \u0109ar kiun parton oni prenas \u0109e tiu ago.<\/li>\n<li>Per unuigo. Forigo de vortoj. En pola lingvo la \u0109eno &#8222;telefon komurkowy&#8220; &#8211; &#8222;komurkowiec&#8220; &#8211; &#8222;kom\u00f3rka&#8220;. En esperanta lingvo: &#8222;komputila mu\u015do&#8220; &#8211; &#8222;mu\u015do&#8220;.<\/li>\n<li>Asociacio: krokodili, kabei<\/li>\n<li>Ripetado: finfine (schlussendlich), treege, unusola<\/li>\n<\/ul>\n<p>Tiu vortfarado estas ofte tre kritikita de esperantaj puristoj, \u0109ar la lingvo i\u011das per tio pli natura ol ne\u016dtrala.Interesa en pola lingvo estas vortfarado por socia dialekto a\u016d emocia vortfarado. Ofte oni uzas la eblojn de pola lingvo \u015dan\u011di certajn literojn en radiko. (ekz: s-ch)<\/p>\n<ul>\n<li>cigareda\u0109oj &#8211; papierochy; cigaredoj &#8211; popierosy<\/li>\n<li>mona\u0109o &#8211; pieni\u0105chy, mono &#8211; pieni\u0105dze<\/li>\n<\/ul>\n<p>Poloj tre volonte uzas vortfaradon por esprimi emociojn, humoron a\u016d ceteran asociacion<\/p>\n<ul>\n<li>pose\u0142 &#8211; po\u015blica<\/li>\n<li>kundel &#8211; kundlyzm<\/li>\n<li>bicie mordy &#8211; mordobijnia<\/li>\n<li>kolega &#8211; kole\u015b &#8211; kolesi\u00f3wa<\/li>\n<\/ul>\n<p>Tre potenca estas anka\u016d la pola sufikso &#8222;owy&#8220;, kiu signifas nur &#8222;havas rilaton kun&#8220;. Tio sufikso estas uzate ofte samtempe \u0109e la proceso de unuigo (&#8222;Unifikacja&#8220;).<\/p>\n<ul>\n<li>szko\u0142a podstawowa &#8211; podstaw\u00f3wka<\/li>\n<li>karta obiegowa &#8211; obieg\u00f3wka<\/li>\n<li>klasa przedszkolna &#8211; zer\u00f3wka<\/li>\n<\/ul>\n<p>Tiu vortoj povas havi aliajn signifojn por aliaj grupoj kaj fakoj. Mi tion observis en esperanto, ke vortoj kiel:<\/p>\n<ul>\n<li>reto &#8211; TTT (enpropri\u011do de angla asociacio &#8222;net&#8220;)<\/li>\n<li>retejo &#8211; TTT-ejo<\/li>\n<li>retumi &#8211; traser\u0109i la TTT-aron<\/li>\n<\/ul>\n<p>Kiam oni iam komencis la vortfaradan lavangon, la proceso i\u011das for de logika kontrolo. Estas interese, ke la <a href=\"http:\/\/www.kisa.ca\/vortaro\">(Sonja&#8217;s English-Esperanto Dictionary) vortaro<\/a> malsugestas la uzadon ne vorto &#8222;retejo&#8220;.<\/p>\n<p>En Esperanto la similan rolon de pola &#8222;owy&#8220; havas la sufikso &#8222;um&#8220;. Kaj tiu sufikso estas tre volonte uzate de esperanta junularo por krei propra socia dialekto:<\/p>\n<ul>\n<li>bierumi<\/li>\n<li>kongresumi<\/li>\n<\/ul>\n<p>En pola lingvo sufiksoj, kvankam tre ri\u0109aj, ne havas fiksan signifon. &#8222;arz&#8220; povas signifi profesion, ilon a\u016d e\u0109 a\u0135on. Mi supozas, ke la plej radika signifo de vorto (radiko) havas influon je eblaj derivoj.<\/p>\n<p>Kion mi povas konstati post tiu legado.<\/p>\n<ul>\n<li>Vortfarado tre malofte estas proceso de logika derivo. Kaj tio validas anka\u016d por Esperanto. Novaj vortoj ne devas esti logikaj sed devas esti allogaj por uzantoj (eble angle &#8222;sexy&#8220;)<\/li>\n<li>Spontana vortfarado estos eble la plej granda problemo de ma\u015dina tradukado.<\/li>\n<li>Esperanton enfluas eble pluraj sentoj de vortfarado.<\/li>\n<li>Ofte en la libro oni legas. Tiu a\u016d tiu kampo bezonas pli vastan esploron. Kompletan  sciencan bazon de pola vortfarado oni eble devas longe atendi.<\/li>\n<li>Mi havas nun kelkajn ideojn de eksperimentoj kun pola vortfarado en Esperantilo<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>En la kristnaska periodo mi legis la gramatikan libron, kiun mi iam a\u0109etis en polando &#8222;Zarys Gramatyki Polskiej&#8220; de Alicka Nag\u00f3rko. Tre interesa estis por mi la \u0109apitro pri pola vortvarado. Mi esperis, ke mi povus kompletigi la polan-esperantan vortaron a\u016dtomate. La baza ideo estus konstrui la derivon de pola radiko por konata esperanta vorto [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[],"class_list":["post-31","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lingvistiko","category-pola-lingvo"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}