{"id":13,"date":"2006-11-13T19:56:25","date_gmt":"2006-11-13T18:56:25","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/?p=13"},"modified":"2007-07-19T12:59:11","modified_gmt":"2007-07-19T11:59:11","slug":"taugeco-de-esperanto-kiel-interlingvo-en-masina-tradukado","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/?p=13","title":{"rendered":"Ta\u016dgeco de Esperanto kiel interlingvo en ma\u015dina tradukado"},"content":{"rendered":"

Ofte Esperanto estas proponita, kiel tiel nomata interlingvo por ma\u015dina tradukado. DLT<\/a> estas projekto, kiu reale tion provis. \u011cis nun neniu projekto rezultigis uzeblan sistemon.<\/p>\n

Esperantistoj ofte mem sugestas la uzadon de Esperanto por tiuj kialoj. Mi devas konstati, ke kvankam ideo de interlingvo estas tre avanta\u011da, Esperanto vere ne ta\u016dgas por tiu tasko. Esperanto estas kreita kiel facile lernebla (por e\u016dropanoj) lingvo por internacia komunikado inter homoj. Tial Esperanto havas kelkajn specialajn trajtojn por atingi tiun celon.
\nPlej grava trajto estis granda lernebleco. Tiujn celojn Esperanto atingas per senescepta gramatiko kaj potenca vortfarado.
\nEsperanto estas kreita la\u016d praktikaj bezonoj kaj spertoj kun multaj naturaj lingvoj. En Esperanto oni trovas vortojn de naciaj lingvoj kaj anka\u016d gramatikajn regulojn, kiuj funkcias en naciaj lingvoj. La kreito (a\u016d kreintoj) de Esperanto neniam pensis pri ma\u015dina tradukado kaj komputila lingvistiko, \u0109ar tiam tiuj temoj ne ekzistis.<\/p>\n

La plej granda problemo \u0109e komputila prilaboro de naturaj lingvoj estas multnivela multsenco de natura lingvo.
\nOni ofte priskribas tri nivelojn.<\/p>\n

    \n
  1. leksikona nivelo – sinonimoj. Ekzemple vorto: observi<\/em><\/li>\n
  2. sintaksa nivelo – multaj eblaj kaj korektaj sintaksaj interpretadoj. Ekzemple frazo: \u015ci ricevis florojn de sia patro.<\/em><\/li>\n
  3. pragmatika nivelo – kion celas la lingva esprimo.<\/li>\n<\/ol>\n

    Ma\u015dina tradukado \u011dis nun praktike pritraktas nur du nivelojn. \u015cajne la kreinto de Esperanto volis malaltigi unuflanke la multsencojn \u0109e leksikona nivelo, sed aliflanke la sintaksa multsenco estas alta, \u0109ar tio ebligis facilan gramatikon.<\/p>\n

    La perfekta interlingvo por kialoj de ma\u015dina tradukado devas ne havi mulsencojn. \u011ci devas havi la saman kapablon konservi informojn kiel \u0109iuj lingvoj, \u0109ar oni volas eviti informoperdon \u0109e tradukado jam pro malta\u016dga interlingvo.<\/p>\n

    Mi volas prezenti kelkajn ekzemplojn<\/h3>\n

    Leksikona multsenco<\/h4>\n

    \u015ci observis birdojn. (pole: Ona obserwuje<\/em> ptaki)<\/cite>
    \nLi ne observis la le\u011don. (pole: On nie przestrzega\u0142 prawa)<\/cite>
    \n<\/p><\/blockquote>\n

    <\/cite>Vorto ‚observi‘ havas 3 sencojn. Malfeli\u0109e en pola lingvo oni devas uzi por 2 sencoj tute aliajn tradukojn.<\/p>\n

    Sintaksa multsenco<\/h4>\n

    \u015ci ricevis florojn de sia patro. (pole: Ona otrzyma\u0142a kwiaty ojca, a\u016d Ona otrzyma\u0142a kwiaty od<\/em> ojca)
    \n<\/cite>
    \nOni ne povas en Esperanto tute klare difini, kiel oni devas interpreti la frazon.
    \n\u015ci ricevis florojn [de sia patro]<\/em>. a\u016d \u015ci ricevis [florojn [de sia patro]].<\/em><\/p>\n

    Perdo de informoj<\/h4>\n

    La informo-enhavo de gramatikaj strukturoj estas por naciaj lingvoj tre diferencaj. Tio malfaciligas la tradukadon.
    \n
    \nMi legis la libron.
    \n<\/cite>
    \nEblaj polaj tradukoj:<\/p>\n

      \n
    1. Czyta\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119<\/li>\n
    2. Czyta\u0142am ksi\u0105\u017ck\u0119<\/li>\n
    3. Przeczyta\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119<\/li>\n
    4. Przyta\u0142am ksi\u0105\u017ck\u0119<\/li>\n<\/ol>\n

      En pola lingvo fleksio de verboj signifas anka\u016d genron de subjekto. Por preska\u016d \u0109iu pola verbo ekzistas 2 variantoj, kun signifo, \u0109u la tasko estas plenumigita. Alia ekzemplo estas la pronomo ‚vi‘, kiu en Esperanto povas esti singulara a\u016d plurala.<\/p>\n

      Aliaj teknikaj kialoj<\/h4>\n

      Esperanto ne estas anka\u016d ideala por sintaksa analizo. Kelkajn vortetoj povas havi multajn rolojn en frazo.
      \nEkzemple la prepozicioj: al, de<\/p>\n

      Mi donas la libron al<\/strong> vi.<\/cite>
      \n Mi veturas al<\/strong> pariso.<\/cite>
      \n La libro estas skribita de<\/strong> fama a\u016dtoro.<\/cite>
      \n Tio estas libro de fama a\u016dtoro.<\/cite><\/p><\/blockquote>\n

      <\/p><\/blockquote>\n

      Tiuj vortetoj devas esti tradukitaj al pola lingvo depende de rolo tute alie.
      \n<\/cite><\/cite><\/cite><\/p>\n

      Daj\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 tobie<\/strong>.<\/cite>
      \nJad\u0119 do<\/strong> Pary\u017ca.
      \nKsi\u0105\u017cka zosta\u0142a napisane przez<\/strong> s\u0142awnego autora.
      \nTo jest ksi\u0105\u017cka s\u0142awnego autora<\/strong>.<\/p><\/blockquote>\n

      Esperanto ne estas normita<\/h4>\n

      Esperanta lingvo lasas al la uzantoj tre grandan liberecon de sia uzado. Fundamento preska\u016d tute ne pritraktas la sintakson de la lingvo. La frazoj devas esti la\u016d fundamento kompreneblaj, sed \u011di ne difinis de kiu. Ofte Esperantistoj nur kopias sian nacian lingvon. Tiaj frazoj estas korektaj sed certe ne kutimaj. La ma\u015dina traduko estas tre malfacila.
      \n
      \nGrandan mi legis libron. (sintaksa dispartigo)
      \nMi vidis lin veni hiera\u016d. (germana kutimo)
      \nFilo similas patron. (libera vortfarado)
      \n<\/cite>
      \nEsperantistoj mem per evoluaj procesoj kreas regulojn pri la uzado. Esperanto evoluas la\u016d reguloj de naturaj lingvoj, \u0109ar uzas \u011din homoj. En Esperanto ekzistas tre multaj ebloj esprimi ion. Ekzistas multaj sinonimoj (legu Ne \u015datataj vortoj<\/a>).
      \nInterlingvo devas esti firme normita kun difinita sintakso, kiun oni povas matematike (kaj logike) pruvi. Interlingvo devas havi difinitan vortaron kun tradukoj al \u0109iuj koncernataj celaj lingvoj. Tiujn postulojn Esperanto ne plenumas.<\/p>\n

      En projekto DLT<\/a> fine oni kreis propran normitan (regulitan) lingvon, kiu bazi\u011das sur Esperanto. Sed kial krei novan lingvon de Esperanto, se oni povas uzi por tiu alian nacian lingvon, kun pli bonaj vortaroj, kun pli vasta tekstaro, kaj kun pli ampleksaj lingvistikaj iloj.<\/p>\n

      La ideala interlingvo por ma\u015dina tradukado devas havi trajtojn de formalaj lingvoj konataj de komputila scienco (ekzemple programaj lingvoj).<\/p>\n

      Aldonaj priskriboj de teksto<\/h4>\n

      Ebla teknika solvo de tiuj problemoj estas pliri\u0109igo de tekstoj per aldonaj priskriboj.
      \nTiu tekniko (nomata angle tagging<\/em>, vidu anka\u016d       Tags<\/a>) estas vaste uzata en lingvistika analizo en medio de XML kaj estas ofte pridiskutata \u0109e tiel nomata semantika reto<\/a>.<\/p>\n

      La kvanto de bezonataj aldonaj priskriboj dependas de cela lingvo de traduko.
      \nOni povas imagi, ke komputilo povus helpi en tiu tasko.
      \nLa komputila analizo povus trovi lokojn en tekstoj, kiuj havas multajn sencojn a\u016d ne estas unusignife tradukebla al iu lingvo.<\/p>\n

      Mi{genro=ina}<\/em> legis{aspekto=perfektiva}<\/em> la libron.<\/cite>
      \nLi ne observis{senco=2obei)<\/em> la le\u011don.
      \n\u015ci ricevis [<\/strong>florojn de patro]<\/strong>.<\/p><\/blockquote>\n

      Imageble estas anka\u016d, ke komputilo a\u016dtomate aldonos tiujn priskribojn (uzante statistikajn metodojn a\u016d profundan semantikan analizon) , kaj poste homo nur ekzamenos la rezulton.<\/p>\n

      Softvaraj patentoj pri Esperanto<\/h4>\n

      E\u0109 se la uzo de Esperanto kiel interlingvo en ma\u015dina tradukado ne estas tiel avanta\u011da, kiel oni ofte pensas, ekzistas
      \nkelkaj softvaraj patentoj pri tio.
      \nVidu:       United States Patent 5615301<\/a>.
      \nLa patentoj mem estas tre \u011deneralaj kaj el teknika vidpunkto tre amatoraj. Por lingvistoj tiu eblo estas ja memkomprenebla. A\u016dtoroj evidente ne priskribis ian inventa\u0135on, sed volis rezervi rajton por iu inventa\u0135o, kiu povus veni.
      \nLa afero de softvaraj patentoj estas \u011denerale tre dubinda (vidu       www.nosoftwarepatents.com<\/a>), kaj se temas pri Esperanto tre malkontentiga.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Ofte Esperanto estas proponita, kiel tiel nomata interlingvo por ma\u015dina tradukado. DLT estas projekto, kiu reale tion provis. \u011cis nun neniu projekto rezultigis uzeblan sistemon. Esperantistoj ofte mem sugestas la uzadon de Esperanto por tiuj kialoj. Mi devas konstati, ke kvankam ideo de interlingvo estas tre avanta\u011da, Esperanto vere ne ta\u016dgas por tiu tasko. Esperanto […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,3],"tags":[],"class_list":["post-13","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lingvistiko","category-masxina-tradukado"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}