{"id":109,"date":"2007-12-30T12:24:19","date_gmt":"2007-12-30T11:24:19","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/?p=109"},"modified":"2013-04-06T23:51:29","modified_gmt":"2013-04-06T22:51:29","slug":"projekto-apertium","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/?p=109","title":{"rendered":"Projekto Apertium"},"content":{"rendered":"

Anta\u016d kelkaj tagoj unu de programistoj de projekto Apertium<\/a> sciigis al mi, ke tiu projekto pri ma\u015dina tradukado nun enhavas modulon, kiu tradukas el hispana lingvo al esperanta lingvo. Feli\u0109e la projekto apartenas al malfermaj projektoj, kiuj naski\u011dis kiel universitata projekto. Mi povis senprobleme el\u015duti, instali kaj detale trarigardi la projektojn. Tio estas tre \u011dojiga afero, \u0109ar e\u0109 universitataj projektoj plej ofte estas fermaj kaj formortas. La projekto ekzistas kiel malferma projekto jam 2 jaroj, tamen mi frue ne sciis pri \u011di.<\/p>\n

Apertium estas traduka modulo kaj aro de lingvistikaj iloj por malprofunda tradukado inter similaj lingvoj. Malprofunda tradukado signifas, ke la programo ne faras plenan sintaksan analizon de teksto. Tamen tio sufi\u0109as, ke 90% de frazoj estas tradukitaj bone inter similaj lingvoj. La projekto unue pritraktis la tradukadon inter la lingvoj: kataluna kaj hispana. Tiu tradukado estas nun anka\u016d uzata por ma\u015dina traduko de artikoloj de iu hispana gazeto.<\/p>\n

Nun la projekto subtenas multajn lingvajn parojn. Inter alie Hispana al Esperanto, a\u016d Angla al Pola lingvo. Mi kalkulis 26 lingvajn parojn. La projekto evoluas tre vigle.<\/p>\n

Pri teknikaj aferoj de tiu projekto oni pli bone legu la dokumentojn sur pago kun dokumentaro de projekto<\/a>. Pli detalajn informojn oni trovas sur vikio de projekto<\/a>.
\nLa instalado de tiu projekto estas nuntempe eble nur sur Linukso kaj eble nur fare de iom sperta komputisto.
\nEkzemple la traduka modulo de hispana al esperanta lingvo trovi\u011das nur en la SVN-programarkivo<\/a> (repository<\/code>). Oni devas mem el\u015duti kaj instali en fiksa ordo kelkajn modulojn. La dokumentaro ne estas tre detala, kaj ofte ne plu aktuala. Do mi mem devis trovi, ke oni nun devas uzi la modulojn lttoolbox-unicode kaj apertium-unikode, kiuj havas internajn numerojn 3.0. Oni uzu anka\u016d la programon „apertium“ kaj ne „apetium-translation“, kiel tion priskribas malnova dokumentaro. Finfine mi sukcesis kompili kaj lan\u0109i la tradukadon. Mi ne konas la hispanan lingvon, do mi prenis iun hispanan tekston de la reto kaj tradukis \u011din al esperanta lingvo. La traduko estis komprenebla, tamen ekzistas multaj gramatikaj eraroj. Oni povas mem testi la programon direkte per la interreta interfaco<\/a>.<\/p>\n

Mi estis tre scivolema pri la tekniko de programo. La programo estas farita \u011denerale por multaj lingvoj. Tamen la programistoj plejparte prizorgis romajn lingvojn. Apartium estas programita helpe de C kaj C++. \u011ci uzas ofte la teknikon Finite state machine“<\/a>. \u0108iuj lingvaj informoj estas unue enskribitaj en XML-formato. Poste la programo kompilas tiujn XML-dosierojn al ma\u015dina formato. Por transformoj estas uzataj priskriboj en XML-formato, kiuj estas kompilitaj per yacc al C-programo. La uzado de programlingvo C\/C++ kaj diversaj kompiloloj igas la programon tre rapida. Tre valoraj estas moduloj por morfema analizo kaj fleksio de vortoj. Tio estas tre praktika alveno al tiuj problemoj, kiu estas konata de operaciuma sistemo Unikso. La programo uzas la saman priskribon por amba\u016d taskoj. En la dosiero<\/a> oni trovas la tutan difinon de esperanta fleksio. Por esperanta lingvo tiu dosiero ne estas sensacia, sed por naciaj lingvoj tiuj datoj estas tre valoraj, \u0109ar kutime la fleksio de naciaj lingvoj estas tre escepta kaj oni bezonas longan tempon por difini \u011din. La hispana-esperanta vortaro<\/a> enhavas 12000 vortojn. La formato estas legebla por komutilo. Ekzistas aldonaj informoj pri genro kaj gramatiko. Tre bona laboro kaj vara lingva trezoro!<\/p>\n

La\u016d mia nuna pritakso la projekto havas vere la \u015dancon i\u011di la Linukso de ma\u015dina tradukado. Tion celis anka\u016d la iniciatantoj de tiu projekto. Tio povus sukcesi kaj jam multaj homoj laboras pri aldonaj lingvaj moduloj. Mi anka\u016d iom studis la tradukan modulon de angla lingvo al pola lingvo. Tiuj lingvoj estas tre diferencaj, kaj jam de priskriboj de a\u016dtoroj de projekto la programo ne estas konstruita por tradukado inter tiel malsamaj lingvoj. Pli bone estus la tradukado inter pola, \u0109e\u0125a, slovaka kaj rusa lingvoj per Apertium. \u015cajne la bezono de tradukado inter pola kaj angla lingvoj estas tiel alta, ke e\u0109 la malsugestoj de a\u016dtoroj ne haltigas de evoluo de tiu modulo. Mi tute ne konas la hispanan lingvon, sed mi anka\u016d supozas, ke Esperanto kaj hispana lingvo ne estas idealaj lingvoj por malprofunda tradukado. Mi pensas, ke tiu projekto povus esti bona komenco por aliaj pli profundaj tradukadoj. <\/p>\n

Nuntempe por kutima uzanto nur la interreta interfaco estas interesa. En la projekto mem ne ekzistas iu uzula interfaco (GUI). Sed tiu interfaco estas atendata de multaj uzantoj. Se tiu projekto estos da\u016dre tiel sukcesa, eble iam ekestos modulo por OpenOffice kaj aliaj interfacoj. Tio eble tre helpos al malferma programado de tiaj projektoj. Mi ne scias, \u0109u oni povas kurigi la programon sur Vindozo. Mi supozas, ke oni devus adaptigi unue la kompilan sistemon por Vindozo.<\/p>\n

La projekto Apertium havas multajn kondi\u0109ojn, por esti sukcesa malferma projekto. \u011ci enhavas tre stabilajn ilojn, kiujn oni povas jam uzi. Hispana universitato subtenas la evoluon. Tio garantias, ke aroj de studentoj devige interesi\u011das pri la projekto. La projekto estas jam sukcese uzata en realaj kondi\u0109oj. La sukceso estas la plej granda magneto de tiuj projektoj.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Anta\u016d kelkaj tagoj unu de programistoj de projekto Apertium sciigis al mi, ke tiu projekto pri ma\u015dina tradukado nun enhavas modulon, kiu tradukas el hispana lingvo al esperanta lingvo. Feli\u0109e la projekto apartenas al malfermaj projektoj, kiuj naski\u011dis kiel universitata projekto. Mi povis senprobleme el\u015duti, instali kaj detale trarigardi la projektojn. Tio estas tre \u011dojiga […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,2],"tags":[],"class_list":["post-109","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-masxina-tradukado","category-programado"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/109","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=109"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/109\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":192,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/109\/revisions\/192"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=109"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=109"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.esperantilo.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=109"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}